Wat zien we eigenlijk en wat betekent dat?
Spanning en ontspanning zijn woorden die vaak gebruikt worden wanneer we naar paarden kijken:
Het paard is gespannen.
Het paard ontspant.
Het paard laat los.
Maar wat bedoelen we daar nou precies mee?
Binnen horsemanship zijn spanning en ontspanning geen tegenpolen die elkaar uitsluiten, maar ze bestaan vaak naast elkaar, wisselen elkaar af en beïnvloeden elkaar voortdurend. Het ene moment is er focus en alertheid, het volgende moment is er zachtheid en rust.
De vraag is dan ook niet zozeer: Is mijn paard gespannen of ontspannen? Maar eerder: Hoe beweegt spanning door dit paard heen?
Spanning als natuurlijke staat
Spanning op zichzelf is niet negatief, want een paard heeft spanning nodig om:
- Te reageren op zijn omgeving
- Te bewegen
- Te leren
- Alert te zijn
Zonder enige spanning is er geen aandacht, geen initiatief en geen ontwikkeling.
Spanning wordt pas relevant wanneer:
- Zij te lang aanhoudt
- Zich vastzet in het lichaam
- Het vermogen tot herstellen vermindert
Dat is vaak niet direct zichtbaar, maar wel voelbaar voor het paard.
Ontspanning is geen ‘uit’
Ontspanning wordt soms gezien als het moment waarop alles goed is:
Het hoofd laag.
Het tempo rustig.
Het paard oogt braaf.
Maar ontspanning betekent niet dat er niets meer gebeurt, echte ontspanning is juist een actieve staat waarin het paard:
- Signalen kan blijven waarnemen
- Kan schakelen wanneer nodig
- Spanning weer kan toelaten zonder erin vast te lopen
Een paard dat niet meer reageert, is niet per definitie ontspannen.
Het lichaam vertelt mee
Spanning en ontspanning uiten zich niet op één plek, maar ze lopen door het hele lichaam heen.
Soms zie je het:
- In de kaak
- In de hals
- In de ademhaling
- In het ritme van de beweging
Soms zijn ze ook subtieler:
- Kleine veranderingen in tempo
- Minder of juist meer initiatief
- Moeite met overgangen
- Een veranderende blik
Het vraagt oefening om deze signalen te leren herkennen, zonder ze meteen te willen corrigeren.
De invloed van de omgeving
Spanning ontstaat door verschillende prikkels, de context is daarbij van belang:
- De plek
- Andere paarden
- Geluiden
- Routines
- Verwachtingen
Wat in de ene omgeving ontspannen verloopt, kan in een andere omgeving spanning oproepen. Niet omdat het paard dan ‘moeilijk’ is, maar omdat de context verandert en prikkels daardoor anders binnenkomen en verwerkt worden.
Binnen horsemanship is het daarom waardevol om niet alleen naar het paard te kijken, maar ook naar alles eromheen.
De rol van de mens
De mens brengt altijd iets mee in de interactie met paarden:
- Tempo
- Ademhaling
- Focus
- Spanning in het eigen lichaam
En paarden reageren vaak niet op wat we willen, maar op wat er is en juist dat maakt spanning en ontspanning wederkerig. Niet als oorzaak-gevolg, maar als wisselwerking. Dit is iets heel moois, want op die manier kan het paard voor jou, of jij voor het paard ook spanning reguleren.
Spanning, leren en verwerking
Leren vraagt om een zekere mate van spanning en het vraagt ook om verwerking.
Wanneer spanning te hoog wordt sluit het leervermogen zich tijdelijk af en wanneer spanning te laag wordt verdwijnt de betrokkenheid. Dat maakt dat het leerproces geen rechte lijn is, maar een golvende beweging: inspanning – loslaten – opnieuw afstemmen.
De kunst zit niet in het vermijden van spanning, maar in (de mogelijkheid tot) het herstellen ervan.
Tot slot
Spanning en ontspanning zijn processen die iets vertellen over hoe een paard zich verhoudt tot zijn wereld en tot ons.
Misschien hoeven we spanning niet meteen op te lossen, maar mogen we eerst leren kijken:
- Waar ontstaat ze
- Hoe beweegt ze
- Wat gebeurt er als we even niets veranderen
Ontspanning is dan geen doel, maar een gevolg van.