Een verkenning binnen horsemanship
Veiligheid is een begrip dat we in de paardenwereld vaak gebruiken. We spreken over veilige training, veilige omgang en veilige grenzen.
Toch betekent veiligheid niet voor iedereen hetzelfde en al zeker niet voor ieder paard.
Binnen horsemanship is veiligheid geen vaststaand begrip, maar een ervaring. Een ervaring die ontstaat in de interactie tussen mens, paard en omgeving. Dat maakt het onderwerp tegelijk eenvoudig en complex.
Wat bedoelen we eigenlijk met veiligheid?
Voor de mens betekent veiligheid meestal:
- Overzicht
- Controle
- Voorspelbaarheid
Voor het paard lijkt veiligheid eerder samen te hangen met andere signalen:
- Lichamelijke ontspanning
- Ruimte om te reageren
- Afwezigheid van druk
- Herkenbare patronen
Dat roept een interessante vraag op, namelijk: Wanneer voelen mens en paard zich tegelijk veilig en wanneer niet?
Veiligheid als dynamisch proces
Veiligheid is geen eigenschap van een methode of een systeem en het is ook geen einddoel dat je eenmaal bereikt en daarna behoudt.
Veiligheid beweegt mee met:
- De context
- Het moment
- De fysieke en mentale staat van het paard
- De emotionele en lichamelijke aanwezigheid van de mens
Wat gisteren veilig voelde, kan vandaag spanning oproepen. Dat is niet omdat er iets misgaat, maar omdat levende wezens veranderen.
Binnen horsemanship vraagt het bij het creëren van veiligheid daarom om afstemming, niet om vastigheid.
De rol van de mens
In de relatie met het paard neemt de mens automatisch een bepalende rol in en dat is niet per se als leider, maar vooral als degene die:
- De omgeving kiest
- De oefening inzet
- De duur bepaalt
- Het tempo stuurt
Die positie hoeft niet zwaar te zijn, maar is wel heel betekenisvol.
Het vraagt bewustzijn van:
- Eigen spanning
- Verwachtingen
- Timing
- Lichaamstaal
Niet perse om die te beheersen maar om ze waar te nemen, want wat een paard ervaart als veilig wordt vaak meer beïnvloed door hoe iets gebeurt dan wat er gebeurt.
Wanneer voelt iets veilig voor een paard?
Paarden laten veiligheid zelden zien in gehoorzaamheid, maar des te vaker in kleine en subtiele signalen:
- Een zachter oog
- Een lagere spierspanning
- Een regelmatige ademhaling
- De mogelijkheid om te blijven bewegen of juist stil te staan
Deze signalen zijn niet altijd constant, wees je ervan bewust dat ze verschijnen, verdwijnen en weer terug komen. Dat vraagt van de mens om nieuwsgierig te zijn en de vraag te stellen: Wat gebeurt er hier op dit moment nu eigenlijk? Wat zie ik gebeuren?
Grenzen en veiligheid
Grenzen spelen een rol in veiligheid alleen hun functie verschilt erg per situatie, want soms geeft een duidelijke grens rust en soms vergroot die juist de spanning.
De vraag is niet of grenzen nodig zijn, maar:
- Hoe ze worden aangeboden
- Met welke intentie
- Op welk moment
Binnen horsemanship ontstaat veiligheid vaak wanneer grenzen duidelijk, maar niet beladen zijn.
Veiligheid in leren en trainen
Leren vraagt ook om een zekere mate van spanning, want te weinig prikkel geeft geen ontwikkeling en te veel prikkel sluit leren af.
Veiligheid bevindt zich ergens in dat middengebied dat stukje dat telkens verschuift.
Dat maakt dat paardentraining ook geen lineair proces is, maar een voortdurende afweging:
- Kan dit paard dit nu verwerken?
- Wat vraagt deze oefening op fysiek en mentaal niveau?
- Wat zie ik veranderen terwijl we bezig zijn?
Tot slot
Veiligheid voor het paard laat zich niet vastleggen in regels of technieken, het ontstaat in het moment en in de kleine details.
Misschien is veiligheid geen staat die je creëert, maar een ruimte die je openhoudt.
Een ruimte waarin het paard zichzelf kan blijven en de mens bereid is te blijven kijken, voelen en bijstellen.